Handleiding Malorix

Inleiding

De leskist ‘Malorix’ is het eerste product dat ontwikkeld is in het kader van het project ‘Erfgoededucatie voor groep 6 t/m 8 van het basisonderwijs in Velserbroek’.  Hij bestrijkt de periode van ong.  2500 voor Christus tot het begin van onze jaartelling, de tijd dat de Romeinen  even ten noorden van Velserbroek  sporen hebben nagelaten van twee Romeinse Castellums (houten forten) en een relatief groot aantal voorwerpen. Het probleem hierbij is dat deze voorwerpen te kostbaar en te kwetsbaar zijn om ‘zomaar’ in een leskist te worden gestopt en door duizenden kinderen te worden gehanteerd. Toch bevat de leskist enkele echte oude scherven.

malorix_coverOm de gebeurtenissen van 2000 jaar geleden  voor kinderen uit groep 6 tot leven te wekken, hebben wij dankbaar gebruik gemaakt van het stripverhaal Malorix, waarin het verblijf van de Romeinen in Velsen op een fantasievolle wijze tot leven is gewekt door de striptekenaar Bert Bus.  Wij zijn hem zeer dankbaar dat wij gebruik mochten maken van zijn strip.

Bij de ontwikkeling van deze leskist is de inbreng van de klankbordgroep, bestaande een vertegenwoordiging van leerkrachten van de basisscholen in Velserbroek van onschatbare waarde geweest. Zij wezen ons er onder andere op dat het niveau van het  stripverhaal toch iets aan de hoge kant was voor de gemiddelde groep  6 leerling en kwamen met de suggestie om als aanvulling op het stripboek  een luisterboek, een voorleesverhaal  en een verklarende woordenlijst te maken. Ook de samenwerking met de Archeologische Werkgroep Velsen en diverse andere erfgoeddeskundigen is als zeer positief ervaren. De inbreng van Gerard van Broekhuijsen (website, film, fotografie etc.) was van onschatbare waarde.

kogel_2Over  het weinige (maar wel zeer bijzondere)  materiaal dat in Velserbroek  uit de prehistorie is gevonden konden wij helaas niet beschikken. Wel hebben wij een korte samenvatting gemaakt van de  voor groep 6 vaak veel te moeilijke beschrijvingen van de opgravingen.

Tenslotte spreken wij de wens uit dat van de vondsten uit prehistorie, Romeinse tijd en wellicht ook latere perioden ooit eens een permanente expositie kan worden samengesteld, die het verhaal vertelt van de boeiende ontwikkeling van het landschap van Kennemerland  en haar bewoningsgeschiedenis, zodat de unieke voorwerpen uit het verleden rechtstreeks voor iedereen tot de verbeelding kunnen spreken.

Driehuis, 3 februari 2009

namens de projectgroep,
Piet Magré

Algemene informatie

Doelstellingen

  • Het vergroten van het historisch besef van de waarde van het (in dit geval onzichtbare) erfgoed uit de directe leefomgeving van de leerlingen en het vergroten van hun betrokkenheid bij dit verleden.
  • Het op de kaart zetten van het culturele erfgoed van Velserbroek bij leerlingen, ouders en in principe alle inwoners van Velserbroek.
  • Bevorderen van structurele aandacht voor erfgoededucatie in het basisonderwijs.
  • Het stimuleren van samenwerking tussen lokale en regionale erfgoedinstellingen en het basisonderwijs.

Doelgroepen

  •  Leerlingen van groep 6 van alle basisscholen in Velserbroek.
  •  Leerkrachten. Ook bij hen willen we interesse wekken om met deze leskist daadwerkelijk aan de slag te gaan. We willen scholen stimuleren om de leskist als vast onderdeel op te nemen in het curriculum.
  • Ouders. Via de leerlingen willen wij ook de ouders interesseren voor het erfgoed van Velserbroek.

Meer informatie

Voor meer informatie over het project erfgoededucatie verwijzen wij naar het projectplan dat voor geïnteresseerden op te vragen is bij het Pieter Vermeulen Museum.

In deze leskist zit verder:

  • Een video-opname van Bert Bus (de striptekenaar van Malorix)
  • Een voorleesverhaal
  • Een meeluisterverhaal
  • 30 stripboeken
  • 12 opdrachten met materiaal voor een opdrachtencircuit
  • Een fotoboek

Uitvoering van de lessen:

Inleiding:

  • Videofilm van Bert Bus: (8 min.) De kinderen maken kennis met de tekenaar van Malorix die in de film vertelt hoe hij tot het verhaal van Malorix is gekomen en welke gebeurtenissen verzonnen zijn en welke echt in de omgeving van Velserbroek hebben plaatsgevonden.
  • Daarna gaan de kinderen het stripverhaal van Malorix lezen tijdens leestijd. De kinderen maken via de jongen Malorix op een levendige wijze kennis met het verhaal van de Romeinen in Velserbroek. U kunt tijdens voorleestijd het voorleesverhaal voorlezen (…… min.) zodat de kinderen het verhaal nog beter tot zich nemen.
  • Kennis nemen van het verhaal van Malorix is nodig voordat u met het circuit aan de gang gaat. Het lezen van het stripverhaal kan voor een aantal kinderen moeilijk zijn, vanwege het gebruik van hoofdletters en de  moeilijke woorden. Speciaal voor hen is het luisterboek beschikbaar op de zwarte mp3-speler.
  • De DVD  ‘Verleden van Nederland’ deel 1, besteedt aandacht aan de prehistorie en de Romeinse tijd. In ongeveer de 35ste minuut komt het Romeinse Castellum Flevum in Velsen voorbij met de strijd van Friezen tegen de Romeinen. Ook het geheimzinnige wapen en hoe dat werd gemaakt (opdracht 7) komt hier aan de orde. De DVD is niet voor kinderen gemaakt, maar sluit wel heel goed aan bij de strip.

Uitvoering opdrachtencircuit

Informatie:

  • Er zijn 12 opdrachten van Malorix.inhoud_leskist
  • De opdrachten duren niet allemaal even lang. Ze kunnen in willekeurige volgorde  gedaan worden.  Bij sommige opdrachten  moet er in het werkboekje gewerkt worden. (niet opdracht 1, 11 en 12)
  • Het opdrachtencircuit duurt ongeveer 2  x 1 ½ uur.
  • De leerlingen werken in principe in groepjes van vier.

Voorbereiding: (ongeveer 30 min)

  • Kopieer het werkboekje. Voor elk kind één exemplaar.
  • Kopieer de kleurplaten of leg andere materialen klaar voor de uitloopopdracht
  • Leg  alle materialen per opdracht bij elkaar. De opdrachtkaart en kleinere materialen zitten bij elkaar in een map. In sommige gevallen hoort er ook groter materiaal bij, dat niet in de map past. (bijv. opdracht 1, 4, 12)
  • Leg de antwoordkaarten op het bureau van de leerkracht of een andere centrale plaats.
  • Neem kennis van de verschillende opdrachten. Ze zijn ook bijgevoegd bij deze handleiding.
  • Elk kind heeft ook een exemplaar van de strip Malorix op zijn/haar tafeltje.

Uitvoering: (ongeveer 2 x 1 ½ uur)

  • Verdeel de klas in groepjes van maximaal vier kinderen.
  • Elk groepje krijgt een map met een opdrachtkaart en materialen van Malorix. De opdrachten die over zijn, blijven op de  centrale plaats in de klas liggen.
  • Als het groepje een opdracht klaar heeft haalt één kind van het groepje de antwoordkaart. De kinderen controleren hiermee hun antwoorden uit het werkboekje.
  • Daarna  brengt één kind de antwoordkaart terug en ruilt de opdracht met een opdracht op de centrale tafel en maakt dan samen met het groepje de volgende opdracht.
  • Zo gaan de kinderen door totdat ze alle opdrachten gedaan hebben.
  • Tijdens de het circuit loopt u rond en begeleidt waar het nodig is. Opdrachten die misschien enige begeleiding vragen zijn: Opdracht 4, 8, en 12.

Extra opdrachten:

  • speelschijfKinderen die snel klaar zijn met het circuit kunnen de extra opdrachten doen. Bijvoorbeeld:
  • Het Molenspel spelen.
  • Kleurplaat Romeinse soldaat.
  • Teken een scène van het verhaal en  maak er een onderschrift/tekst bij.
  • Lezen en kijken in boeken over Romeinen

Nabespreking: (10 min)

  • Hoe vonden jullie de opdrachten?
  • Zijn er nog vragen?
  • Wat vonden jullie leuk/moeilijk
  • Wat was verrassend om te weten?
  • Hebben jullie een beeld gekregen hoe de Romeinen en Friezen hier in Velserbroek geleefd hebben?
  • ………….

Materialenoverzicht opdrachten

1. Luisteropdracht.

  • opdrachtkaart
  • MP3  ‘Malorix’ met luisteropdracht 1.
  • luidsprekertje
  • 2 x zes plaatjes uit Malorix.
  • 2 omkeerbakjes

De geluidsfragmenten (voor als de apparatuur het laat afweten):

fragment 1

fragment 2

fragment 3

fragment 4

fragment 5

fragment 6

kaartjes opdracht 1

kaartjes opdracht 1

2.  Wie zegt wat?

  • opdrachtkaart
  • potloden/pennen
  • 4 stripboeken

3. Wat hoort bij wie?

  • opdrachtkaart
  • 18 blauwe kaartjes met plaatjes uit de strip en teksten eronder

 

4. De archeoloog

  • opdrachtkaart.
  • Bak met zand, met daarin elf voorwerpen.
  • Vier paar witte handschoenen.
  • Zwarte doek
  • Loep.

Opdracht 5 werkboek Malorix5. Tekenopdracht

  • opdrachtkaart
  • opdracht 5 uit je werkboekje met Fort Flevum
  • potloden

6. Runentekens

  • opdrachtkaart
  • stukje hout met Runentekens
  • opdracht 6 in je werkboekje
  • foamreepjes, een pen, stukje wol
  • hamer en pons
    je

7.  Wapens

  • opdracht_3 opdrachtkaart
  • kleurpotloden
  • zakje nr. 7  (uit de leskist)

8.  Kaartopdracht

  • opdrachtkaart
  • kaartenbakje
  • 3 doorzichtige kaarten
  • 1 satellietfoto van het gebied rond Velserbroek
  • 1 satellietfoto van Velserbroek zelf

9.   Zoek het eens op

  • opdrachtkaart
  • 4 stripboeken

10. Offers

  •  opdrachtkaart

11. schrijftafeltje_1Tabula

  • – opdrachtkaart
  • – 4x houten plankjes met pen (tabula)

12.   Maak een Romeins legioen.

  • opdrachtkaart
  • tuniek
  • 1 schild
  • 1  helm
  • 1 zwaard
  • maliënkolder
  • riem
  • fototoestel  + verbindingssnoertje

Literatuur

Wisselende seizoenen en verborgen landschappen

Wetland archeologie in de Velserbroek – J.H.F. Bloemers en L.L. Therkorn – Uitgave: Provincie Noord-Holland

De Velserbroek

Siebe Rolle e.a. – Uitgave: J.G. Nelis Projeckt Maatschappij, ter gelegenheid van het slaan van de eerste paal in De Velserbroek op 22 november 1985.

Verleden Land

Archeologische opgravingen in Nederland – J.H.F. Bloemers, L.P. Louwe Kooijmans, H. Sarfatij. – Uitgave: Meulenhoff Informatief Amsterdam, 1981

Het land van Hilde

Archeologie in het Noord-Hollandse kustgebied – Claudia Dekkers, Gaston Dorren, Rob van Eerden – Uitgave: Matrijs, 2e druk maart 2007

Speuren naar sporen

Fietsen langs het rijke verleden van Velsen – Wim Bosman, Masja Gemser, Joke Groot, Frits van der Veldt – Uitgave: Gemeente Velsen, 2008

Met dank aan:

Bert Bus
Annette Spanjaard, vormgeving, www.vraagenmaak.nl
Klankbordgroep / leerkrachten basisonderwijs Velserbroek
Archeologische Werkgroep Velsen, Hilde Vermast e.a.
Bureau Erfgoededucatie Noord-Holland, Marijke Schäuikes, Marjo Berendsen
Gerard van Broekhuijsen
Jaap Leguit, uitgeverij Amor Vincit Omnia
Archeologisch onderzoek- en adviesbureau Wim Bosman
Lia Vriend-Vendel, LIA (Landschappen ontdekken In een Aantrekkelijke vorm)
Historische Kring Velsen
Provincaal Depot Bodemvondsten, Martin Veen
Co Mesman, Pieter Vermeulen Museum

Dit project werd mogelijk gemaakt dankzij financiële bijdragen van :

J.C.Ruigrok Stichting
VSBfonds
Prins Bernhard Cultuurfonds Noord-Holland